Kargo lugʻati — bu Xitoydan Oʻzbekistonga yuk olib kelishda menejer, bojxonachi va yetkazib beruvchi ishlatadigan 43 ta atamaning oddiy tildagi taʼrifi. Har bir atama bir-ikki jumlada tushuntirilgan va kerak joyda raqamli misol keltirilgan. Lugʻat 2026-yil sentabr holatiga yangilangan.

Yuk turlari va xizmatlar

Kargo

Oʻzbekistonda Xitoydan yuk olib kelish xizmatining xalq tilidagi nomi (карго, «kitay kargo» deb ham qidiriladi). Narx dollarda hisoblanadi: aviada 1 kg uchun, avtoda esa yukning zichligiga qarab 1 m³ uchun (110 $/m³ dan). Xizmatga Xitoy omborida qabul, konsolidatsiya, chegara va Toshkentgacha yetkazish kiradi.

Yigʻma yuk (сборный груз, LCL)

Bir nechta mijozning yuklari bitta fura yoki konteynerda birga yuboriladi. Siz butun konteyner uchun emas, faqat oʻz joyingiz uchun toʻlaysiz: avtoda m³, aviada kg boʻyicha. GSR Logisticsʼning asosiy xizmati.

Avto kargo

Yukni fura (yuk mashinasi) bilan Xitoydan Qozogʻiston orqali Toshkentga olib kelish. Taxminan 15–25 kun. Ogʻir va hajmli yuklar uchun eng arzon yoʻnalish. Narx m³ boʻyicha, yukning zichligiga qarab — 110 $/m³ dan (taxminiy).

Avia kargo

Yukni samolyotda olib kelish, taxminan 5–10 kun. Shoshilinch, yengil va qimmat yuklar uchun. Litiy batareya, suyuqlik va magnitli tovarlar aviaga olinmaydi.

Temir yoʻl kargo

Konteynerni poyezdda Doʻstiq/Oltinkoʻl chegarasi orqali olib kelish, taxminan 20–35 kun. Katta partiyalar uchun.

FCL (Full Container Load)

Butun konteyner bitta mijoz uchun. 20 futlik konteyner ≈ 33 m³, 40 futlik (HC) ≈ 76 m³.

LCL (Less than Container Load)

Konteynerning bir qismi — yigʻma yukning xalqaro nomi.

Ekspress kargo

Tezlashtirilgan avto yoʻnalish: kamroq toʻxtash, tezroq chegara. GSR tajribasida eng tez yetkazmalar 12–13 kun boʻlgan; standart muddat 15–25 kun.

Konsolidatsiya

Bir mijozning turli yetkazib beruvchilardan kelgan partiyalarini Xitoy omborida bitta yukka birlashtirish. Har partiyani alohida joʻnatishdan arzon.

Ombor manzili (GS kodi bilan)

Menejer beradigan Xitoydagi qabul manzili va sizga berilgan GS kodi (markirovka). Siz 1688 yoki Taobaoda buyurtma berganda yetkazish manziliga shu manzilni yozasiz, GS kodini esa yetkazib beruvchi joʻnatishdan oldin har bir qutiga yozadi — shundagina qabul punktida yukni sizniki deb aniqlashadi.

Foto-hisobot

Yuk omborga kelganda olingan suratlar: qadoq, soni, holati, ogʻirligi. Telegramga yuboriladi.

Narx va oʻlchov

Haqiqiy vazn

Tarozidagi ogʻirlik, kg.

Hajmiy vazn (объёмный вес)

Qutining hajmidan hisoblanadigan «vazn»: uzunlik × en × balandlik (sm) ÷ 5 000 (avia) yoki ÷ 6 000 (avto). Aviada toʻlov haqiqiy va hajmiy vaznning kattasi boʻyicha olinadi. Avtoda esa narxni hajmiy vazn emas, zichlik belgilaydi — u yerda hajmiy vazn faqat yuk ogʻirligiga nisbatan qancha joy egallashini tezda baholash uchun kerak.

Zichlik (плотность), kg/m³

Yukning ogʻirligini hajmiga boʻlish: 300 kg ÷ 2 m³ = 150 kg/m³. Avto kargoda narx aynan shu koʻrsatkichdan chiqadi: zichlik qaysi zinaga tushsa, 1 m³ uchun shu narx olinadi. 150 kg/m³ — 130 $/m³ zinasi, yaʼni 2 × 130 = 260 $; 48 kg 0,2 m³ da esa 240 kg/m³ boʻlib, 0,2 × 180 = 36 $ (taxminiy).

Kub (m³)

Bir kub metr hajm. Avto kargoda yuk shu birlikda narxlanadi — zichlikka qarab 110 $/m³ dan; faqat suvdan zich yuk (1 000 kg/m³ va undan yuqori) kilogramm boʻyicha hisoblanadi. Yengil va hajmli tovarlar (oʻyinchoq, plastmassa, mebel) eng quyi zinalarga tushadi.

Minimalka

Eng kichik toʻlanadigan miqdor: masalan, avia uchun 0,5 kg, yigʻma yuk uchun 0,1 m³.

Tarif zinapoyasi

Narxlar jadvalining zinalari. Avto kargoda zinalar ogʻirlik emas, zichlik boʻyicha: 100 kg/m³ gacha 110 $/m³, 101–150 — 130 $, 151–200 — 160 $, 201–250 — 180 $ va shu tartibda eng yuqori hajm zinasida (701 kg/m³ dan boshlab) 320 $/m³ gacha; zichlik 1 000 kg/m³ ga yetsa yoki undan oshsa, narx 0,55 $/kg boʻyicha hisoblanadi. Aviada narx 1 kg uchun belgilanadi.

Sugʻurta

Yuk yoʻqolsa yoki shikastlansa eʼlon qilingan qiymat boʻyicha toʻlanadigan kafolat. Odatda qiymatning 1% atrofida.

Dollar kursi

Kargo narxi dollarda hisoblanadi, toʻlov soʻmda — kompaniyaning eʼlon qilingan kursi boʻyicha (odatda Markaziy bank kursi + kichik ustama).

Bojxona va hujjatlar

Bojxona rasmiylashtiruvi (растаможка)

Yukni chegaradan rasmiy oʻtkazish: deklaratsiya, boj va QQS toʻlash, sertifikat va ruxsatnomalar.

GTD (ГТД)

Yuk bojxona deklaratsiyasi — rasmiy import qilingan tovarning asosiy hujjati. Tovarni doʻkon, marketpleys yoki tenderda sotish uchun kerak.

TN VED kodi (ТН ВЭД)

Tovarning 10 xonali bojxona kodi. Boj foizi shu kodga qarab belgilanadi: masalan, telefonlar 5%, kiyim 20% + minimal stavka, kompyuterlar 0%.

Boj (пошлина)

Tovar bojxona qiymatidan olinadigan foiz (0–30%). Kelib chiqish sertifikati boʻlmasa stavka ikki baravar boʻlishi mumkin.

QQS (НДС)

Qoʻshilgan qiymat soligʻi — importda 12%, bojxona qiymati + boj ustidan hisoblanadi.

Bojxona yigʻimi

Rasmiylashtiruv uchun davlat yigʻimi, BRV (bazaviy hisoblash miqdori) ga bogʻlangan: 10 000 $ gacha yuk uchun 1 BRV.

Yagona bojxona toʻlovi

Jismoniy shaxs limitidan oshgan qismga olinadigan toʻlov: 2026-yilda 30% (kamida 3 $/kg); 2027-yil 1-yanvardan 20% (kamida 2 $/kg) rejalashtirilgan.

Jismoniy shaxs limiti

Kuryer orqali oyiga 200 $ gacha (pochta orqali 100 $) shaxsiy foydalanish uchun bojsiz — bir kishining PINFL boʻyicha barcha buyurtmalar qoʻshib hisoblanadi.

Invoys

Yetkazib beruvchining hisob-fakturasi: tovar nomi, soni, narxi. Bojxona qiymati shu asosda aniqlanadi.

Qadoqlash roʻyxati (packing list)

Har qutida nima, nechta, ogʻirligi va oʻlchami yozilgan roʻyxat.

Kelib chiqish sertifikati

Tovar qayerda ishlab chiqarilganini tasdiqlovchi hujjat; MFN (odatdagi) boj stavkasini qoʻllash uchun kerak.

Muvofiqlik sertifikati / deklaratsiyasi

Tovar Oʻzbekiston standartlariga mos ekanligini tasdiqlaydi. Elektr uskunalari, bolalar tovarlari, kosmetika uchun talab qilinadi.

SES xulosasi

Sanitariya-epidemiologiya xulosasi — oziq-ovqat, kosmetika, bolalar tovarlari, polimerlar uchun.

E-Contract (EEISVO)

Tashqi savdo shartnomasini elektron roʻyxatdan oʻtkazish tizimi; banklar toʻlovni shu roʻyxatsiz oʻtkazmaydi.

CMR

Avtomobil transportida xalqaro yuk xati. Temir yoʻlda — SMGS, aviada — AWB.

Incoterms (EXW, FOB, CIF)

Xalqaro savdo shartlari: EXW — tovar zavod eshigida sizniki, keyingi barcha xarajat sizda; FOB — sotuvchi tovarni port/omborga yetkazadi; CIF — sotuvchi yuk va sugʻurtani ham toʻlaydi.

Yoʻl va kuzatuv

Xorgos (Khorgos)

Xitoy–Qozogʻiston chegarasidagi asosiy avto oʻtish punkti. Ivu → Urumchi → Xorgos → Olmaota → Shimkent → Toshkent yoʻnalishining «darvozasi».

Doʻstiq (Dostyk) / Oltinkoʻl (Altynkol)

Temir yoʻl chegara punktlari (Xitoy tomonida Alashankou / Xorgos).

Irkeshtam va Torugart

Xitoy–Qirgʻiziston chegarasidagi oʻtish punktlari; Qashqar → Oʻsh → Andijon yoʻnalishi Fargʻona vodiysi uchun qisqaroq.

Yallama (Gʻishtkoʻprik)

Qozogʻiston–Oʻzbekiston chegarasidagi avto punkti, Toshkent yaqinida.

GS kod (markirovka, 唛头)

Shartnomadan keyin sizga beriladigan shaxsiy kod. Yetkazib beruvchi uni joʻnatishdan oldin har bir qutiga yozadi; shu kod boʻyicha menejerdan yoki Kuzatuv sahifasida holatni bilasiz. Xitoy ichidagi kuryer trek-kodi (1688, Taobao) bundan alohida narsa.

Reys / partiya

Bitta fura yoki konteynerning joʻnatilishi. Kargo kompaniyalari «AK-123» kabi raqamlaydi; toʻlov koʻpincha reys boʻyicha qilinadi.

PVZ / filial

Toshkent yoki viloyatdagi yukni olib ketish nuqtasi.

Uygacha yetkazish

Toshkent ombordan mijoz manziligacha; viloyatlarga kuryer yoki transport kompaniyasi orqali, shartlari kelishiladi.