Карго луғати — бу Хитойдан Ўзбекистонга юк олиб келишда менежер, божхоначи ва етказиб берувчи ишлатадиган 43 та атаманинг оддий тилдаги таърифи. Ҳар бир атама бир-икки жумлада тушунтирилган ва керак жойда рақамли мисол келтирилган. Луғат 2026-йил сентябрь ҳолатига янгиланган.
Юк турлари ва хизматлар
Карго
Ўзбекистонда Хитойдан юк олиб келиш хизматининг халқ тилидаги номи (карго, «китай карго» деб ҳам қидирилади). Нарх долларда ҳисобланади: авиада 1 кг учун, автода эса юкнинг зичлигига қараб 1 м³ учун (110 $/м³ дан). Хизматга Хитой омборида қабул, консолидация, чегара ва Тошкентгача етказиш киради.
Йиғма юк (сборный груз, LCL)
Бир нечта мижознинг юклари битта фура ёки контейнерда бирга юборилади. Сиз бутун контейнер учун эмас, фақат ўз жойингиз учун тўлайсиз: автода м³, авиада кг бўйича. GSR Logistics-нинг асосий хизмати.
Авто карго
Юкни фура (юк машинаси) билан Хитойдан Қозоғистон орқали Тошкентга олиб келиш. Тахминан 15–25 кун. Оғир ва ҳажмли юклар учун энг арзон йўналиш. Нарх м³ бўйича, юкнинг зичлигига қараб — 110 $/м³ дан (тахминий).
Авиа карго
Юкни самолётда олиб келиш, тахминан 5–10 кун. Шошилинч, енгил ва қиммат юклар учун. Литий батарея, суюқлик ва магнитли товарлар авиага олинмайди.
Темир йўл карго
Контейнерни поездда Дўстиқ/Олтинкўл чегараси орқали олиб келиш, тахминан 20–35 кун. Катта партиялар учун.
FCL (Full Container Load)
Бутун контейнер битта мижоз учун. 20 футлик контейнер ≈ 33 м³, 40 футлик (HC) ≈ 76 м³.
LCL (Less than Container Load)
Контейнернинг бир қисми — йиғма юкнинг халқаро номи.
Экспресс карго
Тезлаштирилган авто йўналиш: камроқ тўхташ, тезроқ чегара. GSR тажрибасида энг тез етказмалар 12–13 кун бўлган; стандарт муддат 15–25 кун.
Консолидация
Бир мижознинг турли етказиб берувчилардан келган партияларини Хитой омборида битта юкка бирлаштириш. Ҳар партияни алоҳида жўнатишдан арзон.
Омбор манзили (GS коди билан)
Менежер берадиган Хитойдаги қабул манзили ва сизга берилган GS коди (маркировка). Сиз 1688 ёки Taobao-да буюртма берганда етказиш манзилига шу манзилни ёзасиз, GS кодини эса етказиб берувчи жўнатишдан олдин ҳар бир қутига ёзади — шундагина қабул пунктида юкни сизники деб аниқлашади.
Фото-ҳисобот
Юк омборга келганда олинган суратлар: қадоқ, сони, ҳолати, оғирлиги. Telegram-га юборилади.
Нарх ва ўлчов
Ҳақиқий вазн
Тарозидаги оғирлик, кг.
Ҳажмий вазн (объёмный вес)
Қутининг ҳажмидан ҳисобланадиган «вазн»: узунлик × эн × баландлик (см) ÷ 5 000 (авиа) ёки ÷ 6 000 (авто). Авиада тўлов ҳақиқий ва ҳажмий вазннинг каттаси бўйича олинади. Автода эса нархни ҳажмий вазн эмас, зичлик белгилайди — у ерда ҳажмий вазн фақат юк оғирлигига нисбатан қанча жой эгаллашини тезда баҳолаш учун керак.
Зичлик (плотность), кг/м³
Юкнинг оғирлигини ҳажмига бўлиш: 300 кг ÷ 2 м³ = 150 кг/м³. Авто каргода нарх айнан шу кўрсаткичдан чиқади: зичлик қайси зинага тушса, 1 м³ учун шу нарх олинади. 150 кг/м³ — 130 $/м³ зинаси, яъни 2 × 130 = 260 $; 48 кг 0,2 м³ да эса 240 кг/м³ бўлиб, 0,2 × 180 = 36 $ (тахминий).
Куб (м³)
Бир куб метр ҳажм. Авто каргода юк шу бирликда нархланади — зичликка қараб 110 $/м³ дан; фақат сувдан зич юк (1 000 кг/м³ ва ундан юқори) килограмм бўйича ҳисобланади. Енгил ва ҳажмли товарлар (ўйинчоқ, пластмасса, мебель) энг қуйи зиналарга тушади.
Минималка
Энг кичик тўланадиган миқдор: масалан, авиа учун 0,5 кг, йиғма юк учун 0,1 м³.
Тариф зинапояси
Нархлар жадвалининг зиналари. Авто каргода зиналар оғирлик эмас, зичлик бўйича: 100 кг/м³ гача 110 $/м³, 101–150 — 130 $, 151–200 — 160 $, 201–250 — 180 $ ва шу тартибда энг юқори ҳажм зинасида (701 кг/м³ дан бошлаб) 320 $/м³ гача; зичлик 1 000 кг/м³ га етса ёки ундан ошса, нарх 0,55 $/кг бўйича ҳисобланади. Авиада нарх 1 кг учун белгиланади.
Суғурта
Юк йўқолса ёки шикастланса эълон қилинган қиймат бўйича тўланадиган кафолат. Одатда қийматнинг 1% атрофида.
Доллар курси
Карго нархи долларда ҳисобланади, тўлов сўмда — компаниянинг эълон қилинган курси бўйича (одатда Марказий банк курси + кичик устама).
Божхона ва ҳужжатлар
Божхона расмийлаштируви (растаможка)
Юкни чегарадан расмий ўтказиш: декларация, бож ва ҚҚС тўлаш, сертификат ва рухсатномалар.
ГТД (ГТД)
Юк божхона декларацияси — расмий импорт қилинган товарнинг асосий ҳужжати. Товарни дўкон, маркетплейс ёки тендерда сотиш учун керак.
ТН ВЭД коди (ТН ВЭД)
Товарнинг 10 хонали божхона коди. Бож фоизи шу кодга қараб белгиланади: масалан, телефонлар 5%, кийим 20% + минимал ставка, компьютерлар 0%.
Бож (пошлина)
Товар божхона қийматидан олинадиган фоиз (0–30%). Келиб чиқиш сертификати бўлмаса ставка икки баравар бўлиши мумкин.
ҚҚС (НДС)
Қўшилган қиймат солиғи — импортда 12%, божхона қиймати + бож устидан ҳисобланади.
Божхона йиғими
Расмийлаштирув учун давлат йиғими, БРВ (базавий ҳисоблаш миқдори) га боғланган: 10 000 $ гача юк учун 1 БРВ.
Ягона божхона тўлови
Жисмоний шахс лимитидан ошган қисмга олинадиган тўлов: 2026-йилда 30% (камида 3 $/кг); 2027-йил 1-январдан 20% (камида 2 $/кг) режалаштирилган.
Жисмоний шахс лимити
Курьер орқали ойига 200 $ гача (почта орқали 100 $) шахсий фойдаланиш учун божсиз — бир кишининг PINFL бўйича барча буюртмалар қўшиб ҳисобланади.
Инвойс
Етказиб берувчининг ҳисоб-фактураси: товар номи, сони, нархи. Божхона қиймати шу асосда аниқланади.
Қадоқлаш рўйхати (packing list)
Ҳар қутида нима, нечта, оғирлиги ва ўлчами ёзилган рўйхат.
Келиб чиқиш сертификати
Товар қаерда ишлаб чиқарилганини тасдиқловчи ҳужжат; MFN (одатдаги) бож ставкасини қўллаш учун керак.
Мувофиқлик сертификати / декларацияси
Товар Ўзбекистон стандартларига мос эканлигини тасдиқлайди. Электр ускуналари, болалар товарлари, косметика учун талаб қилинади.
СЭС хулосаси
Санитария-эпидемиология хулосаси — озиқ-овқат, косметика, болалар товарлари, полимерлар учун.
E-Contract (EEISVO)
Ташқи савдо шартномасини электрон рўйхатдан ўтказиш тизими; банклар тўловни шу рўйхатсиз ўтказмайди.
CMR
Автомобиль транспортида халқаро юк хати. Темир йўлда — SMGS, авиада — AWB.
Incoterms (EXW, FOB, CIF)
Халқаро савдо шартлари: EXW — товар завод эшигида сизники, кейинги барча харажат сизда; FOB — сотувчи товарни порт/омборга етказади; CIF — сотувчи юк ва суғуртани ҳам тўлайди.
Йўл ва кузатув
Хоргос (Khorgos)
Хитой–Қозоғистон чегарасидаги асосий авто ўтиш пункти. Иву → Урумчи → Хоргос → Олмаота → Шимкент → Тошкент йўналишининг «дарвозаси».
Дўстиқ (Dostyk) / Олтинкўл (Altynkol)
Темир йўл чегара пунктлари (Хитой томонида Алашанкоу / Хоргос).
Иркештам ва Торугарт
Хитой–Қирғизистон чегарасидаги ўтиш пунктлари; Қашқар → Ўш → Андижон йўналиши Фарғона водийси учун қисқароқ.
Яллама (Ғишткўприк)
Қозоғистон–Ўзбекистон чегарасидаги авто пункти, Тошкент яқинида.
GS код (маркировка, 唛头)
Шартномадан кейин сизга бериладиган шахсий код. Етказиб берувчи уни жўнатишдан олдин ҳар бир қутига ёзади; шу код бўйича менежердан ёки Кузатув саҳифасида ҳолатни биласиз. Хитой ичидаги курьер трек-коди (1688, Taobao) бундан алоҳида нарса.
Рейс / партия
Битта фура ёки контейнернинг жўнатилиши. Карго компаниялари «AK-123» каби рақамлайди; тўлов кўпинча рейс бўйича қилинади.
ПВЗ / филиал
Тошкент ёки вилоятдаги юкни олиб кетиш нуқтаси.
Уйгача етказиш
Тошкент омбордан мижоз манзилигача; вилоятларга курьер ёки транспорт компанияси орқали, шартлари келишилади.